ترخیص کالا از گمرک یکی از مهم‌ترین مراحل در فرآیند واردات و صادرات کالا به شمار می‌رود. آشنایی دقیق با مراحل، مدارک مورد نیاز و نحوه انجام امور گمرکی، می‌تواند علاوه بر صرفه‌جویی در زمان و هزینه، از بروز مشکلات قانونی جلوگیری کند. در این مقاله به صورت گام‌به‌گام به بررسی مراحل ترخیص کالا از گمرک ایران می‌پردازیم.
مرحله اول: ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت
نخستین گام برای ترخیص کالا، ثبت سفارش آن در سامانه جامع تجارت (NTSW.ir) است. واردکننده باید نوع کالا، مشخصات آن، کشور مبدأ، تعداد، تعرفه گمرکی و اطلاعات مرتبط را وارد کرده و تأییدیه ثبت سفارش را از وزارت صمت دریافت نماید.
مرحله دوم: دریافت مجوزهای لازم
برخی کالاها برای واردات نیاز به مجوزهای خاص از سازمان‌هایی مانند بهداشت، استاندارد، قرنطینه نباتی، سازمان غذا و دارو یا انرژی اتمی دارند. دریافت این مجوزها باید پیش از اقدام به ترخیص کالا انجام شود و در سامانه جامع تجارت بارگذاری گردد.
مرحله سوم: حمل کالا و ورود به گمرک
پس از ثبت سفارش و اخذ مجوزها، کالا به یکی از مبادی ورودی کشور (بندر، فرودگاه یا مرز زمینی) ارسال می‌شود. در این مرحله کالا وارد انبار گمرک شده و شماره قبض انبار به واردکننده اختصاص می‌یابد.
مرحله چهارم: اظهار کالا در سامانه EPL
صاحب کالا یا کارگزار رسمی گمرک، مشخصات دقیق کالا را در سامانه EPL گمرک ثبت می‌کند. این اطلاعات شامل:
شماره ثبت سفارش
قبض انبار
فاکتور خرید
لیست عدلبندی (Packing List)
بارنامه حمل
بیمه‌نامه
گواهی مبدا و دیگر اسناد مرتبط
پس از ثبت اظهار، سامانه به صورت هوشمند مسیر ترخیص کالا را مشخص می‌کند.
مرحله پنجم: تعیین مسیر اظهار (سبز، زرد، قرمز)
پس از اظهار کالا، سیستم گمرکی کالا را در یکی از سه مسیر زیر قرار می‌دهد:
مسیر سبز: بدون نیاز به بررسی فیزیکی، فقط با بررسی اسناد، ترخیص انجام می‌شود.
مسیر زرد: اسناد توسط کارشناس گمرک بررسی می‌شود، اما بازدید فیزیکی نیاز نیست.
مسیر قرمز: هم اسناد بررسی می‌شود و هم بازدید فیزیکی کالا انجام می‌گیرد.
نوع مسیر به عوامل مختلفی نظیر نوع کالا، سابقه واردکننده و میزان ریسک بستگی دارد.
مرحله ششم: بررسی و ارزیابی توسط کارشناسان گمرک
کارشناس گمرک بر اساس مدارک و در صورت لزوم بازرسی فیزیکی، ارزش کالا را تأیید کرده و حقوق گمرکی، سود بازرگانی، مالیات بر ارزش افزوده و دیگر عوارض محاسبه می‌گردد.
مرحله هفتم: پرداخت حقوق و عوارض گمرکی
پس از اعلام مبلغ نهایی، واردکننده باید از طریق درگاه پرداخت سامانه گمرک، مبالغ مربوطه را پرداخت نماید. بدون پرداخت این مبالغ، فرآیند ترخیص ادامه نمی‌یابد.
مرحله هشتم: دریافت مجوز ترخیص (پروانه گمرکی)
پس از پرداخت، گمرک پروانه گمرکی صادر می‌کند. این سند مجوز رسمی خروج کالا از انبار گمرک است.
مرحله نهم: بارگیری و خروج کالا
با ارائه پروانه گمرکی و تسویه هزینه‌های انبارداری، کالا بارگیری شده و از گمرک خارج می‌شود. بسته به نوع کالا، ممکن است نیاز به حضور نماینده سازمان‌های خاص یا تطبیق مدارک در درب خروج باشد.
نکات پایانی
استفاده از کارگزار رسمی گمرک می‌تواند روند ترخیص را بسیار سریع‌تر و دقیق‌تر کند، به‌ویژه در مواردی که کالاها دارای حساسیت‌های قانونی یا فنی هستند.
بررسی دقیق کد تعرفه کالا (HS Code) قبل از ثبت سفارش، در محاسبه هزینه‌ها و جلوگیری از تأخیر بسیار مؤثر است.
بازرگانی ابوالحسن با بیش از یک دهه تجربه در امور گمرکی و ترخیص کالا، آماده ارائه خدمات تخصصی، مشاوره و انجام امور ترخیص از کلیه گمرکات کشور می‌باشد.
